Nga Faruk MYRTAJ

…ose Orë të Franc Kafkes.

Më kish ndodhur të udhëtoja me atë tren lokal, por ishim mësuar me të, s’kish pse na dukej i çuditshëm.
I çuditshëm po më dukej më vonë, pasi dikush që vizitoi vendlindjen time vërejti se ky tren ecte aq ngadalë sa mund të zbrisje prej vagonit të fundit, të ndizje cigarin te një këmbësor dhe të hipje sërish.

Ata që na shoqëronin për në aeroport ia plasën një të qeshure që m’u duk krejt e pavend. “E qeshur e keqe…,” do ta quaja, nëse s’do ishin njerëz të afërt. Në ngjarje të tilla, dihet, s’ka njerëz të largët. Ashtu siç pranohet se pikërisht prej atyre që mbajmë afër, që na njohin dhe i njohim, na vijnë kënaqësitë dhe zhgënjimet e mëdha. Por s’ishte ky rasti dhe as ngèja tani, të sqaroheshin këto gjëra. Pas nj’a dy orësh do ngriheshim fluturim dhe lartësia e largësia do fillonin të bluanin mall e nostalgji, pikërisht për këta njerëz.

“…Do duhet të lësh gjithçka që ke dashur më shumë,
kjo është shigjeta që harku i ekzilit godet së pari…”

Po i ndjeja gjithnjë e më rreptë këto shigjeta. Ngaqë s’e kisha lexuar Danten ndjehesha si në faj. S’gjeja shkak të qartë pse s’e kisha lexuar. Nëse jo në origjinal, së paku të përkthyer. Nuk e lehtësoja dot veten, as edhe po të thosha një të vërtetë: s’kish emër përkthyesi në faqen e parë të botimit. Më e lehtë ish të vuaja fajtorin. Vazhdova të ngushëllojë veten, duke e fshikulluar më ashpër. Se mos vetëm Danten s’ke lexuar ti! David Coperfildin s’e lexove se ish voluminoz, por Juga e Bardhë ish më e paktë, që e lexove?! Amos Oz s’e dije as si emër, s’t’i sollën librat e tij, ishte hebrè dhe pushteti s’mund t’i donte ata që ishin shpëtuar nën qeverinë e kolaboracionistëve! As për Orhan Pamuk, s’dije gjë, si dhe për Herta Muller, që fqinjë lindore ish, i njohe veç pasi u shpallën nobelistë. Nga Rumania e asaj kohe lexonim vetëm ata me origjinë shqiptare. Nga Turqia ftonim vetëm Azis Nesin. Ish satirist, por ne e lexonim seriozisht, edhe atë. Përpak e harruam Nesinin, pasi sugjeroi për subjekt të mundshëm libri atë që sekush ia kish thënë thjesht si kuriozitet: pushteti i popullit, fill pas çlirimit, kish nxjerrë jashtë ligjit parlamentin dhe ndërtesën e tij e kish kthyer në teatër kukllash! Ja, këtë shkruani ju, jo ktheheni pesë shekuj pas, tek kështjellat që, një Allah e di përse, vinim ne që andej dhe i rrethonim!

Vetëm dy-tri javë më parë, i kisha hasur këto vargje të Dantes, cituar s’di ku, si për të më kujtuar se po braktisja vendlindjen ca si shumë kollajshëm. Endè s’e dija ekzistencën e Lehtësia e papërballueshme e qenies të Kunderës. Më vonë do ta lexoja, andej, udhëve të botës, ku kishim dalë për kismet.
Qenka dhimbje ikja…, ofshama duke parë avionët që uleshin e pastaj ngriheshin, nxitonin e iknin si shpendë, fill sapo rrëmbenin nxitimthi prenë e tyre në pistën e vobektë të aeroportit. Nuk thashë “qenka dhimbje ikja nga Atdheu”, i drojtur se mund të tingëllonte patetike, edhe pse ashtu po e përjetoja.

“Ne kemi mbetur pa Atdhe, ky…I vjen keq për atë që s’kemi…”
“Të lutem, Arb…”, ngrita dorën në ajër sikur i kërkoja heshtjen.
“Nëse të vjen keq se lë pas ndonjë femër, po! Nëse nuk i more dot ca para djerse a mendjeje, por t’i zgrabën të tjerët, edhe kjo mërzitje kuptohet. Por, të qash për atdheun, këtë lloj atdheu me shpend dy krerësh në flamur, me dy emra, njerin për këtu brenda dhe tjetrën për ata jashtë…”
Pas këtyre fjalëve kishin qeshur edhe të tjerët. Pastaj edhe ime shoqe. Mbase për mirësjellje ndaj Arbit dhe të tjerëve.

Pa asnjë shkak, në këtë gjeratore hamendjesh, mu kujtua Tina…

Projekt për atdhè tjetër

Tina kishte hyrë në jetën time thjesht si vizitore, gjithë-gjithë për dy a tri orë, përgjatë dy-tri ditëve, disa vjetë më parë. Pastaj kish humbur. Në dëshmi të Zotit, s’kishte qenë “femër” në kuptimin që Arbi bëri shakanë (‘nëse lè pas ndonjë femër’), ndaj u habita edhe vetë që e solla ndërmend në orën e fundit këtu. Aq më tepër, më kish thënë, ajo qè larguar me kohë nga ky vend, nga ky atdhè që po e merrnim n’goje, që edhe unë po e lija.
Mos, pa e ditur, si destinë, po nisesha për atje ku ishte ajo?
Duke u shtyrë më tej gjurmëve të kujtesës, dyshova se Arbi kish aluduar për femër, edhe pse ish shprehur “nëse lë pas një femër” dhe jo “nëse nisesh për tek një femër”. Sigurisht ia kishte veshur kot. Në rast nisje për tek ndonjë femër, s’hynin në punë lotët. Ose duhej të ishin lotë gëzimi, që zor se mund t’i nxirrte prej meje kjo ditë. Dëshmoja përpara vetes kështu.
Ata përqark reshtën të qeshurën, teksa u përpoqa t’i fshihja sytë, që vazhduan të më digjen lotësh. S’kish kuptim të kërkoja kush e kish vënë zjarrin. Njeriu ka nevojë edhe të qajë. Pak rëndësi kush e ofron mundësinë. Dhe kur…

“Njeriu ikën, për një arsye a tjetrën, se gjithnjë ka një të tillë. Nëse s’ka arsye, sajon njëmijë pretekste, por mos shko ndërmend të gjesh atdhè tjetër. Ta them qysh tani, pa u nisur: S’ka më At-dhè! Më-më-dhè s’ka më..”
Kishte folur sërish Arbi. E vështrova ngultas, duke dashur t’i jepja sidosi një farë të drejte. Vërtetë s’e kisha menduar ikjen, kurrë më parë, por tani po ikja, apo jo?! Më keq akoma, nëse ikja pa ditur për çfarë, pa ditur për ku…

“Vërtetë u mërzite, babush?!” mu përkëdhelë vajza. “Atje ku shkojmë, mbase do e kem edhe unë një mace…!”
“Do ta lë këtu mërzinë, të siguroj…Qoftë e bardhë macja jote!”

Pas pak ndjehesha më qetë. Mbase në gjendjen e trishtë kishin ndikuar edhe fjalët e vëllait të madh, një ditë më parë. “Dita jote e fundit këtu, dita e fundit në atdhè, dhe ti e pi kafen vetëm, vëllako?! Ku janë miqtë e shokët e tu? Ç’u bënë ata që doje, ata që ke ndihmuar, që kanë thënë se të kanë dashur, ku janë sot…ditën e fundit…”
Nuk e kisha vënë re këtë vetmi.
I vetëm ditën e mbrame në atdhè, nisi të më tigëllonte etshëm e çuditshme. Dhimbje e mezishqitshme, zhvokshur avashëm, prej trenit të vendlindjes.
Në të vërtetë dikush më kish sajdisur dy tri ditë më parë, por ai s’ish prej miqve të afërt. E kisha njohur vetëm së fundi, mësuesin e filozofisë që ndau një drekë me ikjen time. Nëse vetmia është tokë e premtuar për krijuesin, atje do ta kesh me bollëk, më mbeti kujtesë prej bisedës me të. Vetë njohja me të kish ardhur prej shkrimeve për mërgimtarët. Mes të cilëve po ndjehesha edhe vetë…

Veçimi prej miqve të mi dhe të njohurve, kishte ndodhur dyanshëm, pa kuptuar, ditë për ditë, ora për orë. Vetmia, mospërzierja në jetët e ndryshme që kishim nisur të bënin, më qènë shndërruar në lloj përkujdesje ndaj vetes. Gati si atdhe i vogël më ish bërë ndenjia mënjanë, krijuar pa u ndjerë, truall vetëm imi, atdhe i vogël brenda atdheut të madh, të të gjithëve, që përditë e më shumë po më dukej tepër i zhurmshëm. Përherë dhe më i ashpër.
Mbase ngaqë ajo liri që u tha se erdhi, nuk po shfaqej dot siç e pritëm; ose ne s’qemë gati ta prisnim siç e patëm përfytyruar. Më parë kishim frikë të flisnin ç’mendonim, ngaqë ndjeheshim përgjuar; tani po ish kot të mos flisnim, s’po na e varte kush; më parë heshtnim, teksa tani ishim të ftuar të besonim gjithë ç’thuhej me zë të lartë. Çdo ditë, sa më larg atyre që kisha besuar e pritur të qenë ndryshe. Sa më i vërtetë ndaj vetes, më larg me të tjerët. Sa më komod në atdheun vetiak, aq më i huaj në atë tjetrin, të përbashkëtin e tjetërsuar, ndonëse atdhe imi mbetej edhe ai. Mbase kështu kish ndodhur midis atyre që “okupuan” ambasadat e huaja në Tiranë dhe shkrimtarin që “pushtoi” Parisin…

(vijon)

Facebook Comments